Tez-tez verilən suallar

Dr. Aytən Abdullayeva Bakıda çalışan ginekoloq-cərrah, onkoloq-ginekoloq və tibb üzrə fəlsəfə doktorudur. HPV, CİN, kolposkopiya və uşaqlıq boynu xərçənginin erkən diaqnostikası üzrə ixtisaslaşıb; 2007-ci ildən ginekoloq kimi çalışır.

Bakıda Elmi-Tədqiqat Mamalıq və Ginekologiya İnstitutunun ambulator diaqnostika şöbəsində (Kazım Kazımzadə küç. 118, 1-ci mərtəbə, otaq 1) qəbul edir. Gəncədə isə dövri qəbul günləri keçirir; tarixlər Instagram səhifəsində elan olunur.

Ən rahat yol WhatsApp-a yazmaqdır. Həmçinin zəng etmək və ya e-poçt göndərmək olar.

Onkoloq-ginekoloq qadın cinsiyyət orqanlarının xərçəngönü və şiş xəstəliklərinin aşkarlanması, profilaktikası və müalicəsi ilə məşğul olur. Dr. Abdullayevanın işinin mərkəzində uşaqlıq boynu xərçənginin qarşısının alınması — skrininq, kolposkopiya və xərçəngönü dəyişikliklərin müalicəsi dayanır.

Kolposkopist uşaqlıq boynu, vagina və vulvanın kolposkopla müayinəsi, şübhəli sahələrin qiymətləndirilməsi və biopsiya üzrə xüsusi hazırlıq keçmiş ginekoloqdur. Dr. Abdullayeva bu sahədə IFCPC–IARC təlim proqramını OSCE imtahanı ilə başa vurub.

HPV əsasən vaginal, anal və oral cinsi əlaqə zamanı, dəri-dəri təması ilə keçir; tam cinsi əlaqə şərt deyil. Nadir hallarda anadan körpəyə keçə bilər.

Xeyr. HPV infeksiyalarının böyük əksəriyyəti zərərsiz keçir və orqanizmdən təmizlənir; yalnız uzun müddət qalan yüksək riskli tiplər xərçəngönü dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

Əksər hallarda bəli — immun sistemi infeksiyanı adətən 1–2 il ərzində aradan qaldırır. Siqaret, zəif immunitet və HPV 16/18 tipləri virusun uzun müddət qalma ehtimalını artırır.

Xeyr, avtomatik olaraq yox. Virus illərlə gizli qala və sonradan aktivləşə bilər, buna görə “kimdən və nə vaxt” sualına çox vaxt dəqiq cavab vermək mümkün olmur; əsas məsələ vaxtında müayinə və düzgün izləmədir.

Kişilərdə HPV-nin laborator təyini qadınlara nisbətən çətindir və rutin skrininq tövsiyə olunmur. Partnyorda ziyil və ya başqa şikayət varsa, uroloq və ya dermatoveneroloqa müraciət etməsi məsləhətdir.

Xeyr. HPV-ni yox edən qida və ya vitamin yoxdur; balanslı qidalanma, siqaretdən imtina, kifayət qədər yuxu və stressin azaldılması isə ümumi immunitet üçün faydalıdır.

Kolposkopiya uşaqlıq boynunun, vaginanın və vulvanın kolposkop adlanan böyüdücü cihazla, toxunmadan aparılan müayinəsidir. Şübhəli sahə görünərsə, oradan kiçik toxuma nümunəsi (biopsiya) götürülür.

Müayinəni aybaşı qanaxması olmayan günə planlaşdırın və 24–48 saat əvvəl cinsi əlaqədən, vaginal şam, krem, tampon və yuyunmalardan çəkinin. Əvvəlki PAP, HPV və biopsiya nəticələrini özünüzlə gətirin.

Biopsiya götürülməyibsə, heç bir məhdudiyyət yoxdur. Biopsiyadan sonra həkim adətən 2 həftə cinsi əlaqədən, dənizə, hovuza və vannaya girməkdən çəkinməyi tövsiyə edir.

Orta risk qrupunda 21–29 yaşda 3 ildə bir PAP-test, 30–65 yaşda 5 ildə bir HPV testi (və ya 3 ildə bir PAP-test) tövsiyə olunur. Əvvəlki nəticələr anormal olubsa, tezliyi həkim fərdi müəyyən edir.

HPV testi müsbət olduqda konkret tipi (məsələn, 16 və ya 18) bilmək izləmə planını müəyyən etməyə kömək edir. Nəticəsi müalicə taktikasını dəyişməyəcək analizlərin isə aparılmasına ehtiyac yoxdur.

ASC-US “qeyri-müəyyən əhəmiyyətli atipik skvamoz hüceyrələr” deməkdir və xərçəng demək deyil. HPV mənfidirsə adətən izləmə kifayət edir, yüksək riskli HPV müsbətdirsə kolposkopiya tövsiyə olunur.

Xeyr. Uşaqlıq boynunda görünən qızartının çoxu fizioloji ektopiyadır; onun nə olduğunu yalnız PAP-test, HPV testi və kolposkopiya ilə müəyyən etmək olar.

Vaginal şam və tamponlar ektopiyanı aradan qaldırmır, uzunmüddətli istifadəsi isə vaginal floranı poza bilər. Müalicə ehtiyacı müayinədən sonra müəyyən edilir.

Xeyr. Vestibulyar papillomatoz vagina girişində normal anatomik variantdır, yoluxucu deyil və müalicə tələb etmir; ziyillərdən mütəxəssis müayinəsi ilə ayırd edilir.

Bəli. Peyvənd mövcud infeksiyanı müalicə etmir, lakin hələ yoluxmadığınız digər HPV tiplərindən qoruyur.

9–14 yaşda başlayanlara adətən 2 doza, 15 yaşdan sonra başlayanlara 3 doza (0, 2 və 6-cı aylarda) vurulur. Uyğun sxemi həkim müəyyən edir.

Ən çox rast gəlinənlər vurulduğu yerdə ağrı, qızartı və şişkinlik, baş ağrısı və bəzən qızdırmadır; adətən bir neçə günə keçir.

Şikayət yoxdursa, 21 yaşdan və ya cinsi həyata başladıqdan sonra. Ağrılı və ya nizamsız aybaşı, qeyri-adi axıntı və ya başqa narahatlıq olduqda yaşından asılı olmayaraq.

İlk aybaşı (menarxe) adətən 11–14 yaşlarda başlayır və tsiklin nizamlanması 1–1,5 il çəkə bilər. 15 yaşa qədər aybaşı başlamayıbsa, qanaxma çox güclüdürsə (yuvenil qanaxma), 7 gündən uzun sürürsə və ya ağrı gündəlik həyata mane olursa, ginekoloqa müraciət edin.

Tsikl adətən 21–35 gün davam edir, qanaxma 7 gündən uzun sürmür. Aybaşı 5 gündən çox gecikirsə, tsikl 21 gündən qısa və ya 35 gündən uzundursa, həmçinin aybaşılar arasında qanaxma varsa, müayinə tövsiyə olunur.

Xeyr, tövsiyə olunmur. Vagina özünü təmizləyən orqandır; daxili yuyunma faydalı bakteriyaları aparır və infeksiya riskini artırır — yalnız xarici nahiyə yuyulmalıdır.

Xeyr. Spiral çıxarıldıqdan sonra hamilə qalma qabiliyyəti bərpa olunur. Hormonlu spiral ilk 3–6 ayda ləkələnmə və tsikl dəyişikliklərinə səbəb ola bilər, bəzən aybaşı tamamilə dayanır — bu normaldır.

Gecikmədən ginekoloqa müraciət edin. Səbəb çox vaxt ektopiya, polip və ya iltihab olur, lakin uşaqlıq boynunun xərçəngönü dəyişikliklərini istisna etmək üçün müayinə vacibdir.

Bunu həkimə əvvəlcədən deyin: müayinə yalnız sizin razılığınızla, yumşaq aparılır və istədiyiniz an dayandırıla bilər. Qorxu çox güclüdürsə, psixoloq dəstəyi də kömək edir.

Bəli. Menopauzadan sonra da skrininq, vaginal quruluq, sidik qaçırma və sümük sağlamlığı ilə bağlı müntəzəm nəzarət vacibdir; menopauzadan sonra istənilən qanaxma isə dərhal müayinə tələb edir.

Xeyr. Endometriozun bəzi formaları USM-də görünməyə bilər; güclü və davamlı aybaşı ağrısı varsa, şikayətlər həkim tərəfindən ayrıca qiymətləndirilməlidir.